Son derece yalın ve abartısız bir iç mimari düzene sahip olan ve Mimar Sinan’ın da “Kalfalık eserlerimden biridir.” dediği külliye özellikle Türk ve yabancı turistlerin uğrak mekânlarından biridir. Külliye içerisinde Süleymaniye Camii, medrese, Selimiye Camii, Selimiye Çarşısı, imârathane, aşevi, 15 Mayıs 1926’da İtalya’nın San Romeo kentinde vefat eden son Osmanlı Padişahı Sultan Vahdettin’in kabri ve Osmanlı ailesinden 18 kişinin kabri bulunmaktadır.

Ayrıca bu kabristanlık ve kabristanlığın bulunduğu bölüm sadece Türk ziyaretçilerine özel olarak açılmaktadır diğer hiçbir yerli veya yabancı turist içeriye alınmamaktadır. Kabristanlığın bakım ve tadilat masrafları da Türkiye tarafından karşılanmaktadır.

Savaş Uçaklarının Yönü Neden Camiye Dönük?

Bu Külliyenin bahçesinde yakın tarihe kadar askeri bir müze bulunmaktaydı. Üstelik müzede bulunan uçakların yönü külliye içindeki Süleymaniye Camii’ne dönüktü. Suriye ile ilişkilerin gergin olduğu zamanlarda farkında olamadığımız bu durum, ikili ilişkilerin daha sıcak bir düzleme taşınmasından sonra fark edilmişti.

Başbakan Recep Tayyip Erdoğan’ın Suriye seyahati sırasında Süleymaniye Camii’ni ziyaret ederken savaş uçaklarının camiye dönük olmasını fark etmişti. Daha sonra Başbakan, Suriye yetkililerine tarihi ve kültürel bir yapının bahçesinde bir askeri müzenin hiç de yakışmadığını bildirmiş ve Suriye Başbakanı Sayın Beşşar Esad’dan uçakların kaldırılmasını talep etmişti. Daha sonra Türkiye’den Suriye’ye çeşitli dönemlerde giden bakan ve yetkililerin konuyu tekrar gündeme getirmesi ve takip etmesiyle olay çözülmüş; iki ülke ilişkilerinin düzelmesinin nişanesi olarak cami bahçesindeki uçaklar geçtiğimiz ocak ayında başka bir yere taşınmıştı.

Bunların yanı sıra yaklaşık 10 yılı aşkın bir süredir ibadete kapalı olan Süleymaniye Camii ve Süleymaniye Külliyesi’nin içi, dışı ve bahçesi harabe gibi… Ama şimdi, Mimar Sinan’ın bu devasa eserine Türkiye sahip çıktı.

Bu camii ve külliye, Türkiye Kültür ve Turizm Bakanlığı, TİKA ve Vakıflar Genel Müdürlüğü’nce restore edilerek hem ibadete hem de turistik ziyarete açılacak. Restore çalışmaları Atelye Mim Tasarım ve Yapım Limited Şirketi ve Ani Anıtsal Yapılar Koruma Değerlendirme ve Restorasyon Limited Şirketi ortaklığı ile yapılacaktır. Şu anda başlamış olan restore çalışmalarının 2009 veya 2010 yıllarında tamamlanması hedefleniyor.

Recep Tayyip Erdoğan’ın Askeri Müzenin ve Savaş Uçaklarının Kaldırılması Yönündeki Gayretleri:

Süleymaniye Külliyesi ve Camii’ni hedef alan savaş uçaklarının kaldırılmasının temelleri Başbakan Erdoğan’ın 2004 yılında Suriye’yi ziyaretinde atılmıştı. 21 Aralık 2004’te bu ülkeye giden Erdoğan, yaptığı resmi temasların yanı sıra Süleymaniye Camii’ni de ziyaret etmişti. Bu ziyaretten sonra Suriye Devlet Başkanı ile yaptığı görüşmede, içinde burunları camiyi hedef alan savaş uçaklarının da bulunduğu savaş müzesinin, dini ve tarihi bir mekânda bulunmasının hoş olmadığını dile getirmiş ve kaldırılmasını istemişti.

Aradan geçen zaman içinde camiyi hedef alan uçaklar yaklaşık iki yıl daha savaş müzesi olarak ziyarete açık kaldı. Bu süre içerisinde Başbakan Erdoğan’la birlikte Suriye’yi dönemin Dışişleri Bakanı Abdullah Gül, Devlet Bakanı Ali Babacan da ziyaret etti. Her ziyarette ilişkiler daha da sıcak bir hal alırken talepler tekrarlandı. Konuya son nokta ise bir süre önce ziyarete kapatılan savaş müzesinin ocak ayında kaldırılmasıyla konuldu. Türkiye diplomasisinin bir başarısı olarak ders kitaplarından Türklerle ilgili düşmanca ifadeleri ayıklayan Suriye Hükümeti, arkasından da Türk tarihini ve kültürünü hedef alan bu projeyi devre dışı bıraktı.

Şam’daki Süleymaniye Camii’nin içinde bulunduğu duruma Başbakan Erdoğan’ın dikkatini çeken ise burada faaliyet gösteren kültür merkezi oldu. 1998’lerden beri ibadete kapalı olan camii ve külliyenin durumunu Erdoğan’a aktaran yetkililer, restorasyon talebinde bulundu. Daha sonra Başbakan’ın talebi Esad’a aktarmasıyla süreç başladı; ancak Türk Hükümeti tarafından bunun gerçekleştirilmesi kabul görmedi.

Restorasyon bir İtalyan firmasına verildi.  Fakat Türkiye’nin bastırması ile yeni bir proje hazırlanarak UNESCO’nun onayına sunuldu. Bu kurumun da onay vermesi ile olayın diplomatik boyutu aşılmış oldu. 2007 Ağustos’undan itibaren savaş müzesindeki savaş uçakları, füze ve tanklar tahliye edilmeye başlandı. 1967 Arap-İsrail Savaşı’ndan kalan malzemeler buradan alınarak Halep yolu üzerindeki Panorama’ya nakledildi.

Şam Süleymaniye Külliyesi tarihi ve Özellikleri…

Süleymaniye Camii ve külliyesi, Şam’daki en önemli Osmanlı Eserlerinden biridir. Kanuni Sultan Süleyman’ın yaptırması hasebiyle ismi ‘Süleymaniye’ olarak koyulmuştur. 1554 Yılında inşasına başlanan yapının asıl mimarı Mimar Sinan’dır. Ancak İran asıllı mühendis Molla Ağa’nın gözetiminde yapılmıştır.

1559 Yılında dönemin Şam Valisi Hızır Paşa zamanında bitirilen camiye 1566 yılında bir de medrese eklenmiştir. Süleymaniye Camii’nin ihtişamı yanında en büyük özelliği ise Mimar Sinan bunu yapana kadar Şam’da mimari açıdan böyle bir yapının bulunmaması ve kurşun kaleme benzetilecek kadar ince minarelere sahip olmasıdır. Külliye iki kısımdan oluşuyor. Büyük bölümde mescit ve medrese, küçük bölümde ise revaklarla kaplı ve üzeri küçük kubbelerle örtülü odalar bulunuyor. Bu bölümde kadınlar için ayrılan bir namazgah ve talebelerle gariplerin kaldığı mekanlar vardır.

Baraka ırmağı kıyısında haç kafilelerine hizmet vermek için planlanmış bulunan Şam Süleymaniye Külliyesi; camii, aşhanesi ve kervansaraylarıyla plana esas teşkil edecek şekilde tesis edilmiş. Bu muhteşem külliye, yapılış amacı, mükemmelliği, mimarisi, hizmetleri ve daha sonraki ilaveleriyle başlı başına sultani bir eserdir. 1998 Yılında ibadete kapatılmıştır.

Sultan Vahdeddin Han:

Süleymaniye Külliyesi’nde, Sultan Vahdeddin’le birlikte Sultan Abdülhamid ve Sultan Abdülmecid’in çocukları ve torunlarının da aralarında yer aldığı 18 kişinin kabri bulunmaktadır. Sultan Vahdeddin İtalya’da vefat ettiğinde Türkiye’ye ölüsü bile girmesi yasak olan Vahdeddin’in naşını Suriyeliler İtalya’dan istemişlerdi. Ama İtalya hükümeti borçları olduğu sebebiyle vermemişti. Dha sonra Suriyeliler Vahdeddin’in borçlarını ödeyip naaşı alarak, buradaki mekana defnetmişlerdi.

Turgut Özal’ın Gözyaşları:

30 Yıldır buranın türbedarlığını yapan Ahmet Muhammed, ailesinden hiç kimse bu görevde olmadığı halde görevi seve seve kabul etmiş sürdürüyor.  Kültür Bakanlığı’na bağlı olarak çalışan Muhammed, Türk siyasetçilerle ilginç anekdotlar anlatıyor. Mesela Turgut Özal’ın burayı ziyarete geldiğinde aralarında gecen diyaloğu şöyle ifade ediyor: “Hangi mezarın kime ait olduğunu o sordu ben de anlattım. Sultan Vahdeddin Han’ın kabrine geldiğimizde heyettekiler çıktı ama o içeride kaldı. Kabrin yanına oturup uzun uzun dua etti. Sonra bir ara hıçkıra hıçkıra ağlamaya başladığını gördüm. Bu durum yarım saat civarında devam ettikten sonra geri geri dışarıya doğru çıkarak Süleymaniye Camii’ne girdi ve vakit namazını kılıp gitti.”  Bunun yanısıra eski Başbakan Necmettin Erbakan, yaptığı ziyaretten çok etkilenmiş oldugunu; Başbakan Erdoğan ise eşiyle birlikte korumalarını atlatıp burayı ziyaret ettiğini söylüyor. Pek çok devlet adamı, başbakan, bakan ve milletvekillinin ziyaret ettiği türbenin Türkiye’den son konuğu ise Dışişleri Bakanı Ali Babacan olmuş; gecen ramazanda türbeyi ziyaret eden Babacan teravih namazını Emeviye Camii’nde kıldıktan sonra Türkiye’ye geri dönmüş.

Mimar Sinan Kronolojisi:

84 camii, 52 mescid, 57 medrese, 7 okul ve darülkurra, 22 türbe, 17 imarathane, 3 darüşşifa, 7 su yolu kemeri, 8 köprü, 20 kervansaray, 35 köşk ve saray, 6 ambar ve mahzen, 48 hamam olmak üzere sayılamayanlarla birlikte 400’ü aşkın eseri vardır.

1540-1548 Üsküdar Mihrimah Sultan Camii

1543-1548 İstanbul Şehzade (Mehmed) Külliyesi

1544-1555 Tahtakale İstanbul Rüstem Paşa Külliyesi

1546 İstanbul Barbaros Hayrettin Paşa Türbesi

1546 Zeyrek-İstanbul Hayrettin Paşa Hamamı (Çinili Hamam)

1547-1548 Üsküdar-İstanbul Mihrimah Sultan Külliyesi

1550 Cağaloğlu-İstanbul Rüstem Paşa Medresesi

1550-1554 Şam Süleymaniye Külliyesi

1550-1557 İstanbul Süleymaniye Külliyesi

1551 Hadım İbrahim Paşa Camii

1551-1566 Eyüp-İstanbul Zal Mahmud Paşa Külliyesi

1553-1555 Beşiktaş-İstanbul Sinan Paşa Külliyesi

1555-1563 Alibey Köyü- İstanbul Kır Çeşme Su Yapıları

1556 Sultanahmet-İstanbul Haseki Hürrem Sultan (Çifte) Hamamı

1560 Edirne Rüstem Paşa Kervansarayı

1562 İstanbul Rüstem Paşa Camii

1562 İstanbul Molla Çelebi Camii

1562-1565 Edirnekapı-İstanbul Mihrimah Sultan Külliyesi

1563 Konya Karapınar II. Selim Külliyesi

1563 İstanbul Moğlova Kemeri

1565 Babaeski Semiz Ali Paşa Camii

1564-1569 Lüleburgaz Sokulu Mehmet Paşa Külliyesi

1565 İstanbul Kara Ahmet Paşa Külliyesi

1566-1568 İstanbul Büyükçekmece Köprüsü

1566 1567 Büyükçekmece-İstanbul Sultan Süleyman Kervansarayı

1567 Kanuni Sultan Süleyman Türbesi

1567-1575 Edirne Selimiye Külliyesi

1569 Lüleburgaz Sokullu Külliyesi

1571-1572 Kadırga-İstanbul Sokullu Mehmet Paşa Külliyesi

1573-1577 Kasımpaşa-İstanbul Piyale Paşa Camii

1574 Hatay Payas: Sokullu Külliyesi

1574-1577 Ayasofya-İstanbul Sultan II. Selim Türbesi

1577-1578 Azapkapı-İstanbul Sokullu Mehmet Paşa Camii

1577-1583 Üsküdar-İstanbul Valide Sultan Külliyesi

1578 Topkapı Sarayı-İstanbul III. Murat Köşkü

1580 Tophane İstanbul Kılıç Ali Paşa Camii

1584-1588 İstanbul-Nişancı Mehmet Paşa Camii

1584 Konya Ilgın Lala Mustafa Paşa Külliyesi…

ALİ DURMUŞ

İstanbul üniversitesi ilahiyat fakültesi e-ilahiyat muhabiri

Yorum (3)