Türkiye diyanet Vakfı İslam Araştırmaları Merkezi’nin aylık mutad olarak düzenlemiş olduğu konferansların bu ay ki mevzusu ve konuğu Yerli Oryantalizm başlığı altında Hilmi Yavuz oldu.

Edebiyatçı kimliği ile öne çıkan Hilmi Yavuz Bilkent Üniversitesi’nde öğretim üyeliğinin yanı sıra halen Zaman Gazetesi’nde edebi ve fikri yazılarına devam etmektedir.

Konuşmasına oryantalizmin tanımını ile başlayan ve oryantalizmi bu alanın otoritesi denilebilecek Edward Said’in dilinden yapan Hilmi Yavuz, Yerli Oryantalizm’i açıklayabilmek için evvela oryantalizmi tanımlamanın ehemmiyetine işaret etti ve oryantalizmin ihata ettiği hususları özetledi.

Oryantalizmi, Batı’nın Doğu’ya tahakkümü şeklinde algılayan oryantalistlerin ideolojik bir tavır içine girdiğinden bahseden Yavuz, ideolojik yargıların ayırt edici özelliğinin de bir değer yargısı üzerine inşa edilmeleri olduğunu ve bu tür oryantalistlere göre Şarkı bilmenin ona tahakküm etmek manasına geldiğini ifade etti.

Bilimsel ve İdeolojik Oryantalizm’in Yerli Oryantalizm’i direkt etkilemediğinin altını çizen Hilmi Yavuz, yerli Oryantalizmin kendini Batı Medeniyetine eklemlemeye çalışan bir anlayışın ürünü olduğunu ifade etti. Yerli Oryantalizmi, bir medeniyet projesi olan Batı’ya (!) eklemleme gayesi olarak görebileceğimizi tekrarlayan Yavuz, Avrupa Medeniyeti’nin backgroundunun/arka planının (bu söz kendisine aittir) Hıristiyanlık, Roma ve Yunan’dan ibaret olduğunu bu veçhile kökeninin Hıristiyanlık olduğunu sarahatle ifade etti. Hilmi Yavuz, bizim oryantalistlerimizin (yerli oryantalistler) uğraş verdikleri şeyin ise Hıristiyan Avrupa Medeniyeti’ne aidiyeti değil (ki bu mümkün değildir) mensubiyeti sağlamak olduğunu belirtti.

Tanzimat dönemi eserlerine baktığımız vakit erkek karakterin kesin Fransızca bildiğini, kadın karakterin ise en azından piyano çalmayı bildiğini ifade eden Yavuz, o devrin aydının (ki günümüzde de aynı hastalık devam etmektedir) parçayı bütüne şamil kılmak sureti ile batılılaşacakları vehmine kapıldıklarını, bunun ise bir mensubiyet sorunu olduğunu beyan etti.

Avrupa Medeniyeti’ne mensubiyetin, bir kavramlar sistemini temellük (mülk edinmek, sahiplenmek) etmek olduğunu söyleyen Yavuz, bu bağlamda AB’ye alınmamızın mümkün olmadığını ifade etti. AB’nin bizim şapka mı fes mi giydiğimize bakmadığını, [yani simgeler mühim değil(!)] üyelik görüşmelerini kavramlar üzerinden yürüttüğüne dikkat çeken Yavuz, onlar için mühim olan unsurların insan hakları(!), sivil toplum ve özgürlüklerin genişlemesi gibi mevzular olduğunu ifade etti.

Yerli oryantalistlerin en vahim hatasının kendi insanını ötekileştirmek olduğunu ifade eden Yavuz, bu durumun mensubiyet krizinin bir sonucu olduğunu dile getirdi.

Batı Medeniyeti’nin 1492’de Endülüs Emevi Devleti’ni yıkıp Müslümanları hunharca katletmek sureti ile Avrupa’dan yok etmesinin, bu medeniyetin temelinin Hıristiyan bir medeniyet olduğunu te’kid manası taşıdığını ifade etti. Binaenaleyh Hıristiyan Batı Medeniyeti’nin Müslüman Türkiye’yi AB’ye almasının mümkün olmadığını, bunu bir hayalden de öteye geçmeyeceğini ifade eden Yavuz, onların bize teklif ettiği imtiyazlı ortaklık gibi mevzuların yerli oryantalistlerin peşinde olduğu mensubiyet mefhumunu ifade ettiğini beyan etti.

Avrupalı olmayan ancak Avrupalı olmaya çalışan ve onlara benzeme gayretinde olan kimselerin kendi insanını öteki olarak görmesinin Yerli Oryantalizm’in çıkmazlarından biri olduğunu ifade eden Yavuz, yerli oryantalistlerin de bu bağlamda Avrupai yaşam tarzını öteki olarak gördüğü kendi insanına dayatma çabasında olduğunu ve şu an yaşadığımız sorunların buradan tevellüt ettiğini belirtti.(Başörtüsü, Laiklik vb.)

Ötekileştirilenlerin de (bizlerin) Avrupa’ya bakışının Yerli Oryantalistlerden pek farklı olmadığını, onların da (bizlerin) simgelerle kavramlara yer değiştirerek baktığını ifade eden Yavuz, Türkiye’nin batılılaşmasının tek kelime ile oryantalistleşme olduğunu belirtti. Bizim Avrupalı olmaya çalıştığımızı ancak onlara aidiyetimizin mümkün olmaması hasebiyle bizde mensubiyet duygusunun (bkz. kültürel ithalat) geliştirilmeye çalışıldığını ifade eden Yavuz, modernleşmenin Avrupalı olmak ile eş anlamlı olduğunu, bizim de bu sebepten hiçbir zaman modernleşmediğimizi belirtti ve Türk Modernleşmesinin tek kelime ile Yerli Oryantalizmde karşılık bulduğunu belirtti.

Yaklaşık bir saat süren konuşmasının ardından sözü kısa kesmenin evla olacağını ifade ederek sözünü bitiren Hilmi Yavuz, soru cevap faslından sonra konferansı tamamen nihayete erdirdi.

Bir sonraki İSAM konferansında buluşmak temennisi ile…

Haber: Abdurrahman  MIHCIOĞLU

Fotoğraf: Hatice KOÇ

Yorum (2)