Hafız dedim çünkü Ezher’in ilahiyatla ilgili bölümlerinden mezun olabilmeniz için Kur’ân’ı ezberleme şartı var. Bu şart Arap kökenli öğrenciler için. Arap âlemi dışından gelen öğrenciler için ise sekiz cüz ezberleme şartı var.   Ezher Üniversitesi bütün İslam âleminde tanındığı için, tüm dünyada, İslam dini hakkında akademik manada ilmi çalışma yapmak isteyenlerin tercih ettiği üniversiteler arasında yer almaktır. Mısır’ın ve Arap âleminin dışından gelen öğrenciler arasında; Malezya, Endenozya, Balkanlar ve Orta Asya’dan gelen öğrencilerin çokluğu dikkatimi çekmişti.

Mısır’da birçok Arapça kursunun bulunması burayı, Arapça öğrenmek isteyenlerin ilk sırada tercih etmelerinin bir diğer sebebidir. Bu kurslar oldukça kalitelidir. Hocaları, genelde Ezher’in Arap dili ve belağatından mezun olmuş hocalardır. Bu kurslar Ezher’de okuyan öğrencilerin bile tercih ettikleri kurslardır. Maddi imkânı olan Ezher öğrencileri mutlaka üniversite diplomasının yanında bu kursları bitirip sertifikasını almaya çalışmaktadırlar.

Mısır’da özel Arapça kurslarında fasih Arapça öğretilmekte ve konuşulmaktadır. Ezher’de ise hem fasih Arapça, hem de ammice konuşulmakta. Mısır’a dışardan gelen Ezher öğrencileri fasih konuşulmasını istemekte, hocalar ammice  konuştuklarında anlayamadıklarından yakınmaktadırlar. Mısır’lı öğrenciler ise, fasih Arapçayı anlayamadıklarını söylemektedirler. Dolayısıyla bu problem teşkil etmekte, genelde dışardan gelen öğrenciler dil problemini halledemediklerinden ilk sene sınıfta kalmaktalar.

Mısır halkı kendi aralarında ammice konuşmaktadırlar. O derece ki fasih Arapçayı anlamıyorlar. Fasih konuştuğunuzda sanki farklı bir dil konuşuyormuşçasına size öyle bakıyorlar. İlk ve orta dereceli okullarda eğitim dili ammice. Basın-yayın organlarında kullanılan dil de genelde ammice. Devlet maalesef fasih Arapçayı teşvik edeceğine ammiceyi teşvik ediyor.

Mescitte, bir hatip, ayet veya hadis okuduğunda halk bunu anlamıyor. Hatibin, okuduğu ayet veya hadisi ammiceye tercüme etmesi gerekiyor.

Hiç şüphesiz ki bu durumun devletçe de desteklenmesinin arkasında çeşitli sebepler var. Özellikle dış güçlerin etkisi var. Mısır birinci dünya savaşından sonra bir süre İngiliz hâkimiyetinde kalıyor. Kasıtlı olarak, halkın, Kur’ân’ı okuduğunda, dini kaynakları okuduğunda anlamaması için ammice teşvik edilmiş.

Ayrıca her bir Arap ülkesinin de ammicesi farklı. Mısırlı biri, Cezayir’e Fas’a gittiğinde oranın yerel dilini anlamıyor. Dil birliği için hiçbir teşvik yok. Yani bütün bunların, İslam âlemi arasındaki bağların koparılmaya çalışıldığı gibi, Arap âleminin bağlarının kopartılmaya çalışılmasından başka bir gayesi yok. Bunu anlamak için çok da zeki olmak gerekmiyor.

Sosyalist Rusya, orta Asya’daki Türk cumhuriyetlerini hakimiyeti altına aldıktan sonra, her birinde farklı bir alfabe uygulamış. Aralarında kültür etkileşimi olmasını engelleyerek onları birbirinden uzaklaştırmaya ve koparmaya çalışmış. Malum “böl, parçala, yut” prensibi. Bu prensibin başarılı olmasını sağlamak için bütün sömürgeci güçler tarafından uygulanan en önemli öncüllerden biri müstemlekenin dilini tahrip etmektir. Dilin tahribi demek aynı zamanda o milletin kültürünü tahrip etmek, onları geçmişinden koparmak anlamına gelir çünkü. Türkiye de bundan istisna değildir. Cumhuriyetin ilk yıllarında dilde sadeleştirme adı altında yapılan uygulamaların arkasında hiçte masum olmayan amaçlar vardır.

Osmanlıca tabir ettiğimiz Türkçe’de kullanılan kelimelerin birçoğu Arapça ve Farsça kökenli Kur’ânî ve İslâmî kavramlar. Dolayısıyla eskiden insanımız sadece dil vesilesiyle bile İslam kültürüne, Kur’ânî tabirlere aşina oluyorlarmış. Yeni yetişen nesil ise maalesef daha çok batı kültürüne aşina olarak yetişiyor. Arap âlemi için de aynı durum söz konusu.

Meselenin vehâmetini göstermek adına bir misal vereyim. Nil nehri kıyısında dolaşıyordum. Akşam ezanı okundu. Oradaki bir askere en yakın mescit nerde bulunur diye sordum. Hiçbir şey anlamadı. Beni komutanına gönderdi. Ona da fasih Arapça ile aynı soruyu sordum. Bir şey anlamadı. Cümlenin gerisini bıraktım. Sadece “mescid mescid” demeye başladım. Yine anlamadı. Sonra aklıma geldi ki, Mısır’lılar cim harfini “g” olarak okuyorlar. “mesgit” dedim, yine anlamadı. İşaret filan yaptım. Az sonra “haaa mezgit mezgit” dedi. Meğerse mescide “mezgit” diyorlarmış. Onu öğrenmiş oldum bu vesileyle. Fakat şaşırdım. Yani “mescit” kelimesi Kur’ânî bir tabir. Bunun bütün İslam âleminde bilineceğini zannederdim. Hülasa, maalesef halk, “Kur’ânî” tabirlerden bu kadar uzak.

Mısır’da halkın en az %50’si İngilizce biliyor. İngilizce biliyorsanız mısır’da insanlarla iletişim kurmanız çok daha kolay. İngilizce bilmek çok favori Mısır’da. Fasih Arapça konuştuğunuzda ise halk size gülüyor. Adeta komplekse girmişler. O derece bir kültür yozlaşması ve batı hayranlığı var maalesef.

 Mısır’da en çok hoşuma giden 3 hususu sizlerle paylaşmak istiyorum:

1. Mısır’ın her yerinde Kur'ân ziyafeti çekiyorsunuz. Belediye otobüsüne dolmuşa  biniyorsunuz hopörlelerden Kur'ân sesi geliyor. En lüks semtlerdeki büyük alış-veriş merkezlerine giriyorsunuz, bir yandan alış-veriş yaparken bir yandan Kur’ân dinliyorsunuz. Hani bizde gençler teybin sesini sonuna kadar açar cıstak cıstak arabayı öyle kullanırlar ya. Orda da cıstak cıstak yerine Kurân açıyor gençler. Yine mahalleden biri ferdi (!) yerine Ahmet Naina’yı açmıştır sonuna kadar. Bütün mahalleye dinletmektedir!

2. Mısır’da hemen hemen bütün bayanlar başörtülü. Orada başörtüsü artık örf haline gelmiş. Kamu kuruluşlarında bayanlar serbestçe başörtülü olarak çalışıyorlar. Başörtülü olmayanlar Hıristiyanlar. Mısır’ın % 10’u Hıristiyan. Kopt Hıristiyanları deniyor. Kıptî’den geliyor bu isim. Başörtüsü örf haline geldiği için bilinçsiz örtünmeler çok ama yine de bu genel görünüş güzel.

3. Mısır’da cumaları iple çekiyorsunuz. Her caminin imamının yanı sıra bir de kârî’si (Kuran okuyucusu) var. Çok güzel okuyorlar. Orada cuma vaazı yok. Onun yerine kariler cumalardan yaklaşık bir saat önce Kur’ân okumaya başlıyorlar. Hutbeler ise, en azı yarım saat sürüyor. Bazen bir saati de geçiyor. Hutbeler irticalî ve vaaz şeklinde oluyor. Hafta tatili Cuma günü olduğu için vakit sıkıntısı da yok. Büyük camilere giderseniz Türkiye’de kasetlerini dinlediğimiz en meşhur karileri dinlemeniz mümkün. Kur’ân ziyafeti dinlemek için biz cumalara erkenden giderdik. Bir taraftan ALLAH ALLAH diye bağıranları, bir taraftan sessizce gözyaşı dökenleri gözlemlersiniz. Sadece o atmosferi yaşamak için mısıra tekrar gitmeyi isterim.

Mısır’dan geldiğimi duyan herkesin bana ilk sorusu şu oluyordu: Piramitlere gittin mi? Tabii ki piramitler görülmeye değer fakat bence mısır’ın camileri daha fazla görülmeye değer. Birçok tarihi camileri var. Amr b. As Camii, Sultan Hasan Camii, Ezher Camii, Hüseyin Camii, İmam-ı Şafii Camii, Mehmet Ali Paşa Camii ve daha sayamadıklarımız. Bu camilerden bir kısmının tarihi  nerdeyse İslam tarihiyle eş.

Mısır’da petrol çıktığı için ulaşım çok ucuz. Otobüs fiyatları ytl’ye vurunca 10 kuruşa denk geliyor. Yine ytl’ye vurduğunuzda 4 ytl’ye tekabül eden bir fiyatla taksi tutmanız mümkün. Kahire’nin neresinde olursanız olun iyi bir pazarlık yaparsanız 4 ytl’ye Kahire’nin istediğiniz yerine taksi tutarak gidebilirsiniz. Dört arkadaş olursanız adam başı bir ytl. Gayet makul bir fiyat. Fakat taksiye binmeden önce pazarlık yapmanız şart. Şoför işi bilmediğinizi çakarsa söylediğim fiyatın birkaç katını ister. “Ayz kem” diyeceksiniz. Yani “ne istiyorsun” demek ammicede J “ayz” kelimesi “türidü”nün ammicesi.

Zaten mısır’da hayat Türkiye’ye göre oldukça ucuz. 1 ytl üç buçuk cüneyh ediyor. Yani alım gücü Türkiye’ye göre üç buçuk kat daha fazla. Fakat Türkiye’den gidince öyle tabii ki. Orada öğretmen maaşlarının 200 dolar olduğunu söylemişlerdi. Mısır halkı zor geçiniyor. Çok fazla fakir var. Sizin turist olduğunuzu anlayınca sizden yardım istiyorlar. Dilencilik yapmak için değil, gerçekten ihtiyacı olduğu için istiyorlar. “ben öğrenciyim” dediğinizde ise mahcup olup sizden özür diliyorlar.

Türkiye’de halkın çoğunluğu orta seviyeli gelir sahibi. Karnını doyuramayacak derecede fakir olanlar çok fazla sayılmaz Türkiye’de. Mısır’da ise bu guruba giren insan sayısı oldukça fazla. Halk çok fakir. Mısır’ın birçok yerinde çöplükte yaşayan insan görmeniz mümkün. Kahire’nin ortasında yatacak bir yeri olmadığı için mezarlıkta yatıp kalkan insanları müşahede etmiştim.   Kaymağı yiyen elit bir tabaka var. Halk arasındaki uçurum Türkiye’ye göre o kadar fazla ki. Orada iken, en lüks binaların petrol şirketlerine ve askeriyeye ait olduğunu gözlemledim. Halk arasındaki uçurumun çarpıcı bir örneği olarak; öğretmen maaşları 200 dolarken bir subay maaşı 1500 dolar. 

Türkiye’de demokrasinin yeterince işlemeyişinden söz ederiz. Evet, bu doğrudur belki. Fakat Mısır’daki yönetimin zulmünü görünce Türkiye’yi arıyorsunuz. Tam bir asker devleti, Mısır. Hapishane ve karakollarında hala halka işkence yapılıyor.

Mısır’da halkın geneli Türkiye’yi ve insanını seviyor. Türkiye’den geldik deyince hemen size güler yüzlü davranıyor. Kahire müzesine giriyorduk. Normalde dış kapıda üstümüzü aramaları gerekiyordu. “min eyn” dedi polis memuru. “min türkiyâ” deyince üstümüzü aramaktan vazgeçti. O kadar güveniyor yani. Hoş geldiniz şeref verdiniz cümlelerinden sonra “hasan şaş yavaş yavaş” dedi, Türkçe olarak. Hasan şaş 2002 dünya kupasında Brezilya’ya ilk golü atan futbolcu olduğu için Arap aleminde tanınıyor.

Bütün bunlarla beraber Türkiye hakkında olumsuz düşünceler de yok değil. Alış-veriş için girdiğimiz bir dükkân sahibi bize, Türkiye’de İslam bitmiş dedi. Bu kanıya nasıl ulaştığını sorduk. Türkiye’ye hiç gittiniz mi dedik. “hayır” dedi, televizyonlarınızdan öyle anlaşılıyor. Peki dedik, “Mısır’ı sadece televizyon kanallarını izleyerek tanıyan bir insan ne düşünür sizce, Mısır kanalları çok mu farklı?” biraz düşündü ve “haklısınız” dedi.

Tabii bunda sadece türk kanallarının etkisi yok Uzun yıllar boyunca (özellikle İngiliz ajanları tarafından) menfi propagandalar yapılmış. Bizde de aynısı değil mi? Niye köpeklerine Arap ismi takanlar var. Bunlar hep bu menfi propagandaların etkisi. Maksat İslam âleminin birliği bozulsun, birbirlerini sevmesinler.

--- 

Muhammed BAKA

Sakarya Üniversitesi

İlâhiyat Fakültesi

4. Sınıf Öğrencisi

Yorum (19)